Netcongestie, 1- of 3-fase aansluiting

Als gevolg van netcongestie is in een groot deel van Nederland het elektriciteitsnet nagenoeg “vol”. Steeds meer vraag naar elektriciteit en meestal op hetzelfde moment leidt tot het bereiken van de maximale capaciteit of zelfs overbelasting van het openbare net. Dat noemen de netbeheerders netcongestie. Dat heeft grote gevolgen voor gebruikers die een nieuwe of zwaardere aansluiting nodig hebben. Maar een zwaardere aansluiting is lang niet in alle gevallen nodig. Er zijn ook andere oplossingen.

Netcongestie piekmomenten

Behalve het toenemende gebruik door de industrie nemen ook bedrijven en huishoudens steeds meer stroom af. De belangrijkste oorzaak is het overheidsbeleid dat gericht is op de overgang van gas naar elektriciteit. Vooral in de piekuren, tussen 16 en 21 uur, gaan vooral de huishoudens steeds meer stroom opnemen. Gedurende die periode gebruiken we inductiekookplaten, de oven of magnetron. Ook de warmtepomp komt in die periode vaak in actie, terwijl na werktijd de elektrische auto aan de oplader gaat. En, wie overdag werkt, draait bij thuiskomst nog even een wasje. Dat leidt tot netcongestie, spitsuur op het stroomnet dus.

Zonnepanelen

Zelfs zonnepanelen leveren een aandeel in netcongestie. Met name de laatste jaren is het gebruikelijk zonnepanelen, waar mogelijk, in een zogenoemde Oost-West opstelling te plaatsen. Dat betekent dat de opbrengst beter wordt verdeeld over de dag. Daarmee wordt ook het aandeel van de opbrengst aan het einde van de dag groter. En, omdat niet alle bedrijven en huishoudens alle opgewekte stroom zelf volledig opnemen draagt het overschot bij aan een grotere belasting van het reguliere net, ofwel netcongestie.

Wachtrij aansluitingen

De regionale netbeheerders laten op veel plaatsen in Nederland een nieuwe of verzwaarde aansluiting nauwelijks nog toe. De aanvragen komen terecht op een wachtlijst om toenemende netcongestie te voorkomen. Tot 1 juli 2026 gold dat niet voor kleinverbruikers, ofwel (huishoudelijke) aansluitingen tot 80 Ampère. Helaas reserveren de regionale netbeheerders vanaf die datum ook geen ruimte meer voor kleinverbruikers. Die belanden nu dus ook in de wachtrij en komen niet meer voor voorrang in aanmerking. Maar is met een toename van (huishoudelijke) apparatuur een zwaardere aansluiting voor met name een huisaansluiting wel altijd nodig?

1-fase of 3 fase aansluiting

Het reguliere net is uitgevoerd in een zogenoemd 3-fase systeem. Dat houdt in dat er een aansluiting mogelijk is die het af te nemen vermogen levert via 1-fase (1×230 Volt) of via 3-fase (230/400 Volt), een zogenoemde krachtaansluiting. Veel woningen beschikken nog over een 1-fase aansluiting met een aansluitwaarde van 25A of 35A (Ampère). Het af te nemen vermogen is dan ongeveer 5,7 kW respectievelijk 8 kW. Alleen 1-fase apparatuur dat geschikt is voor 230 Volt kan worden aangesloten.
Een 3-fase aansluiting voor woningen of bedrijven, bestaande uit 3x25A, maakt een af te nemen vermogen tot 17 kW mogelijk, verdeeld over drie fasen. Zowel apparatuur dat geschikt is voor 1-fase als voor 3-fase kan dan worden aangesloten.

1-fase aansluiting

Voor bedrijven is een 1-fase aansluiting ongeschikt. Een aansluiting van 1x25A leidt in de praktijk veelal tot beperkingen in het gelijktijdig gebruik van apparatuur. Voor een kleinere woning met maximaal 10 zonnepanelen zonder elektrische auto is een aansluiting van 1x25A meestal wel toereikend. De gebruikelijke huishoudelijke apparaten hoeven immers niet allemaal tegelijk te worden gebruikt. Een klein beetje planning zorgt voor een gemiddeld verbruik verdeeld over de dag. Zeker in combinatie met het, op het eigen verbruik afgestemde, aantal zonnepanelen kan de wasmachine en de vaatwasser overdag worden aangezet. Bovendien beschikken deze apparaten over het algemeen over een zogenoemde uitgestelde start. De gemiddelde inductie kookplaat, oven of magnetron wordt dan einde middag of begin van de avond gebruikt. Anders wordt het als de woning ook is uitgerust met een (hybride) warmtepomp, meer dan 10 zonnepanelen en/of oplader voor elektrisch vervoer. De benodigde aansluiting zou dan ten minste 1x35A moeten zijn. Het laden van de (hybride) elektrische auto kan ná 20.00 uur plaats vinden en zorgt voor een voldoende opgeladen accu in de ochtend. Het laadpunt voorzien van dynamische load balancing is een meer optimale keuze. Daarmee wordt de auto accu geladen met de capaciteit die resteert naast het inzetten van overige verbruikende apparatuur in de woning. Een eventueel aangesloten thuisaccu, van de juiste capaciteit, maakt een goed verdeeld energie verbruik nog efficiënter. Zo is bijdragen aan het beperken van netcongestie via een 1-fase aansluiting goed mogelijk.

3-fase aansluiting 3x25A

Een 3-fase aansluiting is dus voor de gemiddelde woning zeker niet altijd nodig. Deze aansluiting komt pas voor toepassing in aanmerking als het vermogen van zonnepanelen meer dan 8 kW bedraagt of snelladen van volledig elektrisch vervoer noodzakelijk is. Een 3-fase aansluiting is ook nodig als een volledig all-electric warmtepomp wordt geïnstalleerd, een boven gemiddelde elektrische kookplaat wordt toegepast of een meervoudig aircosysteem is geïnstalleerd. Voor bedrijven speelt uiteraard ook de inzet van (productie) apparatuur mee. Ook in deze situaties is het verstandig om voor het 3-fase laadpunt voor de elektrische auto dynamische load balancing toe te passen. Een eventueel aangesloten thuisaccu, van 10kWh of meer, maakt een goed verdeeld energie verbruik nog efficiënter. Met deze oplossingen is een 3-fase aansluiting van 3x25A meestal voldoende.

Groepenkast

Het type aansluiting is van belang voor de uitvoering van de groepenkast. Een 1-fase uitgevoerde groepenkast kan niet gebruikt worden voor een 3-fase aansluiting. Naast de aanvraag voor de 3-fase aansluiting moet dus ook de groepenkast worden vervangen. Het ombouwen van een 1-fase groepenkast naar 3-fase is geen verstandige optie. Het af te nemen vermogen neemt immers toe van maximaal 8 kW naar 17 kW. Daarop is die bestaande groepenkast niet ingericht.
Maar ook een 1-fase groepenkast kan niet zomaar worden uitgebreid voor de aansluiting van zonnepanelen, een laadpunt of gemiddelde elektrische kookplaat. Een standaard groepenkast in een woning is geschikt tot maximaal 40A. Bovendien is die groepenkast ingericht voor een gelijktijdig op te nemen vermogen tot circa 60%. Ongecontroleerde uitbreiding met extra groepen voor zonnepanelen, een elektrische kookplaat of een laadpunt kan leiden tot een te hoge warmtelast of overbelasting van de groepenkast met een risico op brand.

Uw onafhankelijk adviseur elektrotechniek adviseert u graag over een voor uw situatie geschikte aansluiting op het reguliere net ondanks netcongestie.